Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

„Przekrój” – poznaj nasze czułe struny!

Ta jesień jest pełna czułości! A już na pewno jest jej pełen jesienny „Przekrój”. W nowym numerze piszemy o tym, jak czułością zmieniać świat, a także o: mądrej edukacji, hologramach, grzybach (też tych, wiadomo których), dojrzałości i Inkach. Zastanawiamy się, czym jest prawda i jak opisać piękno. 196 stron do czytania przez trzy miesiące!

Kup numer na jesień

Jesienny „Przekrój” w nowym formacie jest wygodniejszy do czytania i idealnie mieści się w skrzynce pocztowej. Tylko na stronie Przekroj.pl w niższej cenie. Sprawdź!

Przekrój
O być może zaskakującym religijno-etycznym wpływie irańskim na dawnych Słowian pisze
2021-09-03 00:00:00
nie do wiary
Mniej oczywista tradycja

Wydaje się, że światopogląd konserwatywny, gdyby był konsekwentny, powinien zrezygnować z katolicyzmu, w gruncie rzeczy wierzeń obcych i narzuconych, i kultywować prawdziwą religię swoich przodków: religię słowiańską. 

Czyta się 2 minuty

Przy głębszym zbadaniu sprawy okazuje się jednak, że konsekwentny konserwatysta powinien pójść jeszcze dalej i zidentyfikować się ze znacznie mniej oczywistą tradycją niż słowiańska.

Etymologiczna analiza polskiego języka religijnego prowadzi bowiem do dość zaskakujących odkryć. Otóż nasza terminologia religijna wywodzi się w głównej mierze z… języków irańskich. 

Od drugiego tysiąclecia p.n.e. Prasłowianie mieli kontakt z ludami irańsko-scytyjskimi na terenach położonych na północ od Morza Czarnego; w III w. p.n.e. dochodziło do intensywnych kontaktów ze słynnymi Sarmatami. 

Zamów prenumeratę cyfrową

Z ostatniej chwili!

U nas masz trzy bezpłatne artykuły do przeczytania w tym miesiącu. To pierwszy z nich. Może jednak już teraz warto zastanowić się nad naszą niedrogą prenumeratą cyfrową, by mieć pewność, że żaden limit Cię nie zaskoczy?

Rzecz ciekawa, ludy irańskie wywarły wpływ na języki słowiańskie (i jak się domyślamy, na kulturę) prawie wyłącznie w dziedzinie religijnej czy psychologicznej; wybitny językoznawca Roman Jakobson doszukiwał się w tym fakcie „swoistej rewolucji religijnej”.

Prof. Aleksander Gieysztor w swojej Mitologii Słowian wyprowadził różne polskie terminy religijne z hipotetycznego, odtworzonego, pierwotnego języka irańskiego (mającego poprzedzać np. staroperski czy awestyjski); efekty tego zabiegu są dość zdumiewające. Tak też samo słowo wiara miałoby wywodzić się z irańskiego ver, oznaczającego wybór między dobrem a złem. Bóg pochodzi z baga („dobro”, „bogactwo”). Inaczej niż w przypadku innych języków indoeuropejskich, w których na oznaczenie boga i nieba używano przymiotnika deiwos (por. angielskie deity, hiszp. deidad, łac. deus, grec. Dzeus), Słowianie i Irańczycy mieli używać go do określenia demonicznych istot czy dziwnych zjawisk, „dziwów”. 

W zrekonstruowanym języku irańskim niebo to nebo. Święty – spenta. Raj wywodzi się z ray, oznaczającego „szczęście”, „bogactwo”, a także „promieniowanie niebieskie”. Wiedza – widya. Światło – spaeto. Mądry – modran (modran był także znawcą formuł magicznych). Dzisiejsze słowo piorun to zdesakralizowany wariant Peruna czy Perkuna, słowiańskiego boga niebios (najstarsze użycie tego słowa odkryto w tekstach hetyckich z XIV w. p.n.e., na których pisano o bogini Perunas, matce kamiennego potwora). 

Jak widać, studiowanie historii języka może być zajęciem bardzo pożytecznym, jeśli chcemy wyjść poza złudzenia o wyjątkowości i osobności swojej kultury – lub jeśli chcemy znaleźć odległych i zaskakujących krewnych. 

ilustracja: Joanna Grochocka
ilustracja: Joanna Grochocka

Data publikacji:

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!