Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Czas równowagi!

W jesiennym „Przekroju” szukamy spokoju i pokoju. Zastanawiamy się, jak w przyszłości będzie wyglądać praca i jakie umiejętności już dziś warto pielęgnować. Poznajemy Indie i zachwycamy się polską jesienią. Do tego wielki temat – joga! Czym tak naprawdę jest, a z czym jest nieraz mylona? I jeszcze: odważnie o lęku, chmury i wiatry, pomarańcz w każdej odsłonie, rude lisy i kombucha.

Już jest nowy „Przekrój”!

220 stron do czytania przez trzy miesiące. „Przekrój” w nowym formacie jest wygodniejszy do przeglądania i idealnie mieści się w skrzynce pocztowej. Zamów i ciesz się lekturą – tylko tutaj w niższej cenie. Sprawdź!

Przekrój
Jesienią można się zachwycać jej czerwonymi koralami albo zrobić coś jeszcze lepszego: narwać ...
2022-09-16 09:00:00
Tajniki Dominiki

Aż się jarzysz, jarzębino

Pejzaż z jarzębiną, część prawa tryptyku „Idź nad strumienie”, Jacek Malczewski, 1909 r./MNW (domena publiczna)
Aż się jarzysz, jarzębino
Aż się jarzysz, jarzębino

Jesienią można się zachwycać jej czerwonymi koralami albo zrobić coś jeszcze lepszego: narwać pełny koszyk i przetworzyć! Na surowo owoce jarzębiny są gorzkie i trujące dla ludzi, po ugotowaniu zmieniają się na plus.

Czyta się 4 minuty

Ptasia i ludzka, żeńska i męska, strażniczka życia i śmierci zarazem. Pełno jej w mitologiach ludów różnorakich. Pełno jej wszędzie, bo w naszym klimacie występuje od morza po góry. Poznajcie jej zalety i stosujcie owoce zamiast suplementów – wszak mnóstwo w niej cennych witamin!

Ptaki jedzą

Ptaki wiedzą, co dobre, więc jarzębinowe jagody są ich przysmakiem (szczególnie gustują w nich drozdy i jemiołuszki). Z tego powodu jarzębina była używana jako przynęta przez łapaczy skrzydlatych łakomczuchów, a jej łacińska nazwa Sorbus aucuparia oznacza „łowiąca ptaki”.

Zamów prenumeratę cyfrową

Z ostatniej chwili!

U nas masz trzy bezpłatne artykuły do przeczytania w tym miesiącu. To pierwszy z nich. Może jednak już teraz warto zastanowić się nad naszą niedrogą prenumeratą cyfrową, by mieć pewność, że żaden limit Cię nie zaskoczy?

Jarzębina, a właściwie jarząb pospolity jest niewysoki i stosunkowo niezbyt długowieczny. Dożywa zazwyczaj około 90 lat, rekordowo może się pochwalić 140 wiosnami. Kwitnie w maju na biało lub biało-żółto i przyciąga pszczoły przyjemnym zapachem. Wszyscy znamy jego kuliste czerwone owoce. Są również inne odmiany: jarząb mączny ma owoce przypominające małe jabłuszka, jarząb szwedzki – pomarańczowoczerwone, jarząb brekinia – brunatne, o eliptycznym kształcie.

Ludy wierzą

Nordycka mitologia podaje, że pierwsza kobieta powstała z jarzębiny (choć są tu pewne odstępstwa i czasem w tej roli wymienia się olchę). Fińskie mity głoszą, że jarzębiną stała się bogini płodności i urodzaju Rauni, która stworzyła całą ziemską roślinność. Germanie przypisywali ją bogowi burzy jako atrybut, Irlandczycy uważali zaś, że pioruny ją omijają. Celtowie zwali drzewem życia, a ich druidzi za jej pomocą zmuszali demony do odpowiedzi na najtrudniejsze pytania. Walijskie cmentarze obsadzało się jarzębinami, by zmarli nie wstawali z grobów. Odpędzanie czarownic też podobno leży w ich mocy i dlatego dawni mieszkańcy Wysp Brytyjskich obawiający się tychże nosili przy sobie jej małe gałązki.

Mitologia grecka wyjaśnia pochodzenie jarzębiny przy okazji historii Hebe – córki Zeusa i Hery, żony Heraklesa, bogini młodości, która podawała bogom ambrozję. Kiedy demon odebrał jej jakże ważny atrybut – kielich, ojciec wysłał orła z misją odzyskania go. Ptak, walcząc z demonem, krwawił, a z każdej kropli jego krwi wyrastała właśnie jarzębina. Stąd ponoć podobieństwo jarzębinowych liści do ptasich piór.

Roślina leczy

Zdolna ta jarzębina, a w dodatku wyposażona w piękne owoce, które pojawiają się w lipcu, przechodzą od koloru żółtego przez pomarańcz, by w pełni dojrzałości – w październiku – osiągnąć nasyconą czerwień. Wtedy zbieramy je i suszymy (optymalnie w temperaturze 40°C). Można wprawdzie zaczekać i zrywać owoce dopiero po przymrozkach, by pozbyły się goryczy, ale lepiej po prostu zebrane umieścić na jakiś czas w zamrażarce. Nie spożywamy ich surowych, gdyż zawierają mogący wywołać wymioty i biegunkę kwas parasorbowy, który jednak rozkłada się podczas suszenia lub podgrzewania.

Ważne substancje zawarte w owocach jarzębiny to karotenoidy (prowitamina A), sorbitol i dużo witaminy C. Mają działanie przeciwzapalne; stosujemy je w razie problemów z przewodem pokarmowym, przy stanach zapalnych nerek oraz biegunce. Obecnie prowadzi się badania nad ekstraktami z tych owoców pod kątem leczenia poważniejszych schorzeń, takich jak osteoporoza, osteoliza, cukrzyca, alzheimer i kilka rodzajów nowotworów.

Drewno jarzębinowe cenią tokarze, bo doskonale nadaje się do rzeźbienia i polerowania. Twarde, białe z żółtawym odcieniem jest dobre do wytwarzania instrumentów, np. fletów. Wysoka zawartość garbnika w korze – większa nawet niż w dębowej – powoduje, że można jej używać do farbowania tkanin na czarno (w połączeniu z korą olchy).


Tonik jarzębinowy

szklanka owoców jarzębiny
500 ml wody

Zagotowujemy, a następnie odstawiamy do ostudzenia. Przecedzamy i dodajemy szczyptę lub dwie sody oczyszczonej, by wyrównać pH.

Taką najprostszą wersję toniku możemy przechowywać w lodówce przez trzy tygodnie. Jeżeli chcemy mieć trwalszy produkt, ważny około roku, to dodajemy glicerynę i kwas mlekowy (250 ml wody + 250 ml gliceryny + 15 ml kwasu mlekowego).

Tonik jarzębinowy jest świetny do skóry zmęczonej, zwiotczałej, z przebarwieniami.


Konfitura jarzębinowa

1 kg owoców jarzębiny
litr miodu

Owoce przemrażamy w lodówce lub zamrażalniku, czyścimy z szypułek. Miód podgrzewamy do uzyskania całkowicie płynnej konsystencji, dodajemy owoce i na małym ogniu gotujemy przez pół godziny, delikatnie i niezbyt często mieszając, tak by nie uszkodzić jagód. Odstawiamy do ostudzenia. Następnego dnia podgrzewamy ponownie do momentu, aż owoce staną się szkliste. Należy pilnować, aby nie rozgotowały się na miazgę – powinny pozostać w całości. Przekładamy je do sterylnych słoików i pasteryzujemy 10–15 minut w piekarniku.


Napój jarzębinowo-jabłkowy

szklanka owoców jarzębiny
3–4 jabłka
750 ml wody

Pokrojone jabłka razem z jagodami jarzębiny wrzucamy do wody, doprowadzamy do wrzenia, gotujemy około 10–15 minut. Opcjonalnie możemy dodać miód (po przestudzeniu napoju).

Do picia na ciepło i na zimno.

 

 
 

 

 

Data publikacji:

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!