pixel Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści
Przekrój
„Przekrój” poleca uwadze projekt Kapitał Gains, organizowany przez Radio Kapitał. O wydarzeniu ...
2020-11-12 00:00:00
Przekrój poleca

Czy płuca brzmią odpowiednio?

Czy płuca brzmią odpowiednio?
Czy płuca brzmią odpowiednio?

Pandemia, lockdown, izolacja, online. W 2020 r. musieliśmy przywyknąć do tego, że kultura przenosi się w przestrzenie wirtualne i że trzeba zmienić myślenie o tym, jak może w pandemicznych warunkach wyglądać oraz brzmieć artystyczna współpraca. Nowa sytuacja zmusza nas do szukania nowych estetyk i poetyk na nowe czasy, ale i do przemyślenia tego, jak działaliśmy dotychczas i wypróbowania nowych form twórczości. Nie musimy jednak działać po omacku. Możemy np. czerpać z wieloletniej tradycji estetycznych eksperymentów na gruncie „sztuki transmisji” (transmission arts). Pod tą nazwą w niektórych krajach od lat kryje się poszerzone rozumienie sztuki radia (radio art) nastawione na wskazywanie wspólnych tradycji między rozmaitymi eksperymentami na gruncie radia, ale również sztuki telewizji oraz Internetu. Chyba nigdy wcześniej ta wspólna tradycja nie była tak istotna jak teraz.

Radio Kapitał od początku nastawione jest na tworzenie środowiska, sieciowanie rozmaitych społeczności, kolektywów i scen. Jedną z jego najważniejszych funkcji jest łączenie rozproszonych – po mieście, kraju czy kontynencie – projektów i inicjatyw twórczych. Jednak od samego początku jako radiowy kolektyw widzieliśmy w „Kapitale” również narzędzie do eksperymentów z samym medium „radia internetowego” oraz formą transmisji radiowej w Internecie. Można powiedzieć, że skupiamy się na wytwarzaniu abstrakcyjnej przestrzeni obejmującej rosnące środowisko twórców oraz naszych słuchaczy i słuchaczek. Kapitał Gains stanowi rozwinięcie tych założeń, a zarazem poszerzenie tej przestrzeni i wejście w sieci globalnego obiegu sztuki radia. Istotą projektu jest bowiem krążenie sygnału między różnymi miejscami w całej Europie i jego emisja, różnymi kanałami, na cały świat.

Całe przedsięwzięcie ma na celu stworzenie sieci artystycznej wymiany łączącej zarówno różne artystki i artystów dźwiękowych, jak i radia oraz festiwale. W centrum tej sieci dźwięków krążących poprzez współczesne rozumienie radiowego eteru znajduje się Knut Aufermann, artysta i kurator sztuki radia, jedna z osób, które przeprowadzają współczesną eksperymentalną twórczość dźwiękową wyrastającą z radioartu w rzeczywistość komunikacyjną XXI w. W tych nowych warunkach Aufermann eksperymentuje z transmisją i przesyłem, ale i z możliwościami przechwytywania częstotliwości w tradycyjnie rozumianym eterze, które zwalniają się wraz z wycofywaniem z nich nadawców. Doskonały przykład stanowi w tym kontekście współtworzony przezeń festiwal Radio Revolten (Haale, 2016), który stanowił rodzaj laboratorium poszukiwań możliwości przenikania radia oraz radioartowych eksperymentów do wszelkich dostępnych kanałów transmisji sygnału. Festiwal był również miesięcznym ćwiczeniem z tworzenia przestrzeni radia w kontekście najróżniejszych przestrzeni miejskich. Aufermann wykorzystywał podczas Radio Revolten doświadczenie własnych eksperymentów z radiowymi transmisjami prowadzonymi od lat w ramach stacji resonance.fm (której jest współzałożycielem), a także wraz z Sarah Washington pod szyldem Mobile Radio. Niegdyś nieregularna, mobilna efemeryda eksperymentalnych transmisji, dzisiaj Mobile Radio to działający w Ürzig hub sztuki radia, łączący artystów z różnych miejsc poprzez transmisje przekraczające geograficzne ograniczenia – w okresie pandemii przede wszystkim w projekcie CWCH collective, który stał się nieformalną supergrupą współczesnego radioartu.

Transmisje Mobile Radio rozbrzmiewają m.in. na falach zaangażowanego w Kapitał Gains ∏-node Radio, które należy do sieci Radia.fm – kolejnego projektu, którego Aufermann był jednym z akuszerów. Radia.fm to sieć radiostacji z całego świata współpracujących ze sobą przy rozmaitych radioartowych projektach, ale przede wszystkim rezerwujących pasmo na wspólne produkcje, które po kolei przygotowuje każda z partycypujących stacji. Kreują w ten sposób sieć przekaźników wspólnie nadających eksperymentalne audycje, testujących możliwości współczesnej radiofonii oraz sztuki radia. Wszystkie audycje (które są archiwizowane i można ich posłuchać w każdej chwili) tworzone są tak, aby mieściły się w półgodzinnym „oknie” w ramówce. Można więc powiedzieć, że Radio Revolten stanowiło fizyczną manifestację ciągłej współpracy odbywającej się symultanicznie w eterze oraz przestrzeni miejskiej.

Podobne połączenie sieciowania z działaniami na tkance miejskiej przyświecało również projektowi „Rozmowy zamiejscowe”, podczas którego spotkali się artyści i artystki, którzy i które będą występować na żywo w kolejnych dniach Kapitał Gains. Realizowany przez Goethe-Institut w Warszawie projekt stanowił szereg działań dźwiękowych w kilku polskich miastach do 150 tys. mieszkańców, podczas których przedstawiciele różnych scen polskiej muzyki niezależnej i eksperymentalnej działali razem z artystami dźwiękowymi z Niemiec. Kolejne odsłony odbyły się w Siemianowicach Śląskich, Słupsku, Gorzowie Wielkopolskim i Jaworznie, zaś finał miał miejsce w Dzierżoniowie, czy raczej trójmieście Bielawa-Dzierżoniów-Pieszyce.

Obok Aufermanna w ramach Kapitał Gains wystąpią Frauke Berg (artystka dźwiękowa oraz wizualna, związana z Düsseldorfem, specjalizująca się w live electronics); Gunnar Geisse, który łączy gitarę i muzykę elektroniczną, od lat przemieszczając się między eksperymentalnym (post?)rockiem, jazzem oraz sceną muzyki nowej; Wojciech Kurek (perkusista zapuszczający się na teren muzyki elektronicznej, bardzo szeroko rozumianego sound artu, a także sztuki instalacji); Udo Noll (założyciel Radio Aporee, jednej z najważniejszych platform współczesnych eksperymentów z partycypacyjną sztuką radia); Hania Piosik (wokalistka łącząca różne środowiska muzyki niezależnej i improwizowanej); Mateusz Rosiński (kluczowa postać sceny niezależnej w Gorzowie, elektroniczny eksperymentalista występujący najczęściej jako WD30 i w ramach formacji Dynasonic); Ralf Schreiber (specjalizuje się w audiokinetycznych instalacjach); Sarah Washington (artystka dźwiękowa, konstruktorka instrumentów, autorka eksperymentalnych słuchowisk, współzałożycielka Resonance.fm i Mobile Radio występująca z Aufermannem pod szyldem Tonic Train).

Do tej grupy należy dodać jeszcze dwie osoby, główne postaci części Kapitał Gains nadawanej z radiokapitałowych studiów w Łodzi i Warszawie. Po pierwsze Aleksandrę Chciuk, która wraz z grupą studentek i studentów prowadzonej przez siebie pracowni Audiosfery Łódzkiej ASP przygotowuje program oparty na zarejestrowanych przez grupę pandemicznych nagraniach terenowych. Artystka dźwiękowa i performerka, Chciuk prowadzi eksperymentalne, silnie konceptualne zajęcia wokół muzyki eksperymentalnej oraz sztuki dźwięku. Wokół pracowni powstaje nowe środowisko artystyczne, które w przyszłości może stać się istotną częścią różnych obiegów artystycznej wymiany. Po drugie Edytę Jarząb, performerkę, artystkę oraz aktywistkę dźwiękową, związaną z radiem od samego początku na szereg różnych sposobów. Jeśli łódzkie nagrania terenowe odsyłają do przestrzeni miejskiej czasu pandemii, to materiał przygotowany przez Jarząb odnosi się bardziej do ciała jako przestrzeni rezonansu i nasłuchu, przestrzeni podejrzanej, wymagającej ciągłego „maladycznego” akustycznego nadzoru. Czy płuca brzmią odpowiednio? Czy opukiwane właściwie rezonują? Przestrzeń radioartu rozciąga się również między ludzkimi ciałami (radio jako narzędzie służby zdrowia to fascynujący temat) a zamieszkiwanymi przez nie przestrzeniami (zob. nagrania terenowe).

Radio Kapitał to przedsięwzięcie o charakterze sieciowym, którego społeczność twórców wynosi ponad 500 osób. Kapitał Gains to gra słowna z „zyskiem kapitałowym” w angielszczyźnie, a więc zarobkiem wynikającym ze sprzedaży jakichś aktywów powyżej kosztów ich nabycia. Radio Kapitał opiera się na kontrrynkowej logice, wspólnym działaniu, ekonomii daru, tworzeniu wspólnoty i budowaniu środowisk – to tu radio generuje prawdziwe zyski. W efekcie Radio generuje zyski przede wszystkim w kapitale społecznym, kulturowym, symbolicznym. Zyski bezcenne.

Data publikacji:

Antoni Michnik

Absolwent IHS UW, doktorant w IS PAN, od 2013 roku w redakcji czasopisma „Glissando”, współzałożyciel perfromatywno-badawczej Grupy ETC, współpracownik Stowarzyszenia im. Stanisława Brzozowskiego. Publikował m.in. w „Dialogu”, „Kontekstach”, „Kwartalniku Filmowym”, „Ruchu Muzycznym”, „Zeszytach Literackich” .Współredaktor książek Fluxus w trzech aktach. Narracje - estetyki - geografie Grupy ETC (Wyd. Krytyki Politycznej, 2014) oraz Poza Rejestrem. Rozmowy o muzyce i prawie autorskim (Fundacja Nowoczesna Polska, 2015).