Page 1Rectangle 52 Przejdź do treści
Paulina Wilk

Totalna ewakuacja

Totalna ewakuacja
„Ciemny las“
Cixin Liu, tłum. Andrzej Jankowski
„Ciemny las“
Rebis, 2017

Nazwijcie mnie masochistką, ale za najlepszą lekturę końca lata uważam twarde science-fiction napisane przez byłego pracownika chińskiej elektrowni. W czytaniu historii tego, co być może a nie jest, w ćwiczeniu teoretycznych reguł nauki i poznawaniu literacko zmyślonej terminologii znalazłam długo poszukiwaną świeżość, wyzwanie dla wyobraźni i ulgę od powtórzeń, które przesycają teraz literaturę realistyczną.

„Ciemny las“ Cixin Liu to drugi tom sławnej już trylogii „Wspomnienie o przeszłości Ziemi“. Po pierwszej części zatytułowanej „Problem trzech ciał“, w której Cixin rozważał możliwość życia poza regułami fizyki newtonowskiej i przewidywalnością, teraz stawia ludzi przed katastroficznym lękiem. Za cztery stulecia Ziemię zaatakują przybysze z kosmosu – to pewne. Jak reaguje ludzkość? Po pierwsze, organizuje obronę – kosmiczne siły zbrojne, przypominające skrzyżowanie marynarki wojennej z oddziałami lotniczymi. A po drugie się boi. Powstają więc piramidy finansowe sprzedające udziały w funduszu ucieczkowym. Jak miałaby się dokonać ewakuacja, jeszcze nie wymyślono, ale już można kupić bilet. Cixin świetnie czuje zależności między emocjami, hierarchią społeczną, a postępem nauki. Te pierwsze blokują ten ostatni.

Mieszkańcy Ziemi (ukazani na specyficznym kolektywnym tle inspirowanym chińskimi realiami) wytwarzają filozofię eskapizmu – myślenie o przeniesieniu jako jedynej dostępnej przyszłości. Zbudowanie kosmicznych szalup wielkości miast to jedna z koncepcji, inna przewiduje, że ludzie dryfowaliby na statkach, na zawsze pozostając nomadami. Rozwiązania są w zasięgu naukowców, ale brakuje czasu, a największą przeszkodą dla planu całkowitego opuszczenia Ziemi jesteśmy my sami. Jakie grupy wydostaną się poza planetę jako pierwsze? Czy elity udostępnią procedury i maszyny ratunkowe uboższym? A co z krajami, których nie stać na ewakuację? Wielkie naukowe wyzwanie umiera na starcie, tłamszone ludzką małością. W powieści ONZ uznaje eskapizm za zbrodnię przeciwko ludzkości i zakazuje go.

Tymczasem wrogi Ruch na Rzecz Ziemskiej Trisolaris przejmuje informacje o ludziach, jego „agenci“ otrzymują pozawerbalne komunikaty wyświetlane na tęczówkach oczu. Sztuczna inteligencja uczy się rozumieć ziemskie intrygi, sekrety, oszustwa. I przejmuje kluczowe pule danych – wszystkie – poza intymnymi pokładami psychoemocjonalności. W maleńkim internetowym zaułku zaczyna odradzać się rodzaj ruchu oporu. Powstają utajone strategie, zakodowane przed wrogiem i samą ludzkością.

Cixin Liu tworzy fantastykę wysokiej próby – szuka nowych ścieżek i rozwiązań na gruncie racjonalności, ale ma też instynkt humanistyczny. Intrygujące są jego przeczucia dotyczące relacji ludzi na Ziemi z innymi formami życia. Prolog do „Ciemnego lasu“ jest propozycją nowej dziedziny naukowej – socjologii kosmicznej. A przy tym wszystkim Cixin nie zapomina o zapewnianiu rozrywki. Już samo ustawienie homo sapiens w obliczu nowego typu wojny sprawia, że fabuła nagli i wciąga. To zaś pomaga pokonywać kolejne progi naukowej trudności. Do tego dochodzą rozważania filozoficzne, i rozległa galeria oszczędnie, ale żywo nakreślonych postaci: naukowców, wojskowych, decydentów, ciułaczy. Język jest otwarty i stonowany. Cixin zadbał, by jego słowa nie wykluczały, ale też nie grały na emocjach przesłaniając solidne rozważania. Chiński pisarz prowadzi ludzkość ku sytuacji krańcowej i z laboratoryjnym spokojem bada jej odruchy, lęki. W tle stawia pytania dużego kalibru – na przykład o to, czy potrafilibyśmy zaufać nauce, powierzyć jej swój los. Czytając tę powieść zwiększamy takie pradopobodnieństwo.

Data publikacji:

Paulina Wilk

Paulina Wilk

Redaktorka działu Kultura i społeczeństwo w kwartalniku „Przekrój”, pisarka i publicystka zajmująca się literaturą i problematyką rozwoju globalnego. Opublikowała m.in. „Lalki w ogniu” o Indiach współczesnych oraz „Pojutrze. O miastach przyszłości”, a także serię bajek o misiu Kazimierzu dla dzieci niezupełnie dorosłych. Współtworzy Fundację „Kultura nie boli”, centrum literackie Big Book Cafe oraz międzynarodowy festiwal czytelniczy Big Book Festival.