Page 1Rectangle 52 Przejdź do treści
Paulina Wilk

Błąd kobiecości

Błąd kobiecości
„Wszyscy powinniśmy być feministami”
Chimamanda Ngozi Adichie, przeł. Agnieszka Sylwanowicz
„Wszyscy powinniśmy być feministami”
Warszawa 2017

Powszechne jest przekonanie, że spraw poważnych i skomplikowanych nie da się opisać krótko. I że uproszczenia są plagą pędzącej współczesności.
Niekoniecznie – dowodzi Chimamanda Ngozi Adichie w maleńkiej, dwuczęściowej publikacji zatytułowanej Wszyscy powinniśmy być feministami. Głośna już nigeryjska pisarka mieszkająca w USA w dwóch krótkich tekstach przedstawia esencję bycia kobietą w świecie, który uporczywie odmawia im równości i sprawiedliwego traktowania. W świecie, który uczy dziewczynki, by były kobiece, to jest: trzymały nogi razem, nie okazywały agresji, nie onieśmielały swymi ambicjami mężczyzn i czuły się winne z natury. Chłopców natomiast uczymy, by chowali uczucia, dbali o własne potrzeby. Na takim modelu tracimy wszyscy – pisze Adichie – i w zabawnych, lekkich akapitach odwraca świat do góry nogami. Dlaczego na randce ma płacić chłopak, a nie ten, kto ma więcej pieniędzy? Dlaczego tylko chłopcy mają być dyżurnymi w nigeryjskich szkołach? Dlaczego nie uczyć chłopców, by byli wrażliwi, a dziewczynek – by śmiało dominowały, jeśli tego chcą? Tekst Adichie jest wezwaniem do zmiany postaw i nowej edukacji, którą możemy rozpoczynać od siebie, własnych dzieci, utartych przyzwyczajeń.
Wszyscy powinniśmy być feministami to także świetny i łatwo przyswajalny wykład o rozległych, ekonomiczno-politycznych konsekwencjach nierównego traktowania. Nigeryjka potrafi zwinnie przeciągnąć nitkę między tym co prywatne a co polityczne. Dlatego książeczka, zawierająca jej osobistą opowieść o dojrzewaniu do feminizmu oraz literackie opowiadanie o ciotce Chinwe, która przez lata była dla niej wcielonym ideałem kobiety i której wizerunek runął, gdy Adichie odkryła, że ciotka oddała swą niezależność za „uzależnienie od płytkich nagród rezerwowanych przez świat kobiet, które ukrywają część swojej osobowości”. Błyskotliwe opowiadanie w oryginale zatytułowane The Femininine Mistake jest grą ze słynną książką The Feminine Mystique Betty Friedan, która uruchomiła feministyczną falę w latach 60. XX w. w USA. Adichie rozpoznaje podobne „udomowienie” kobiet współczesnych, to jest zmianę kobiecych figur w układne panie domu.
Urodzona w 1977 r. pisarka należy do nowej generacji – tej, która żadnej swej części nie planuje zatajać, wyciszać ani powstrzymywać dla zachowania dobrego samopoczucia mężczyzn. Dla męskiej dominacji – wykazuje – nie ma już żadnego uzasadnienia poza pojęciem narzuconego światu rozumienia płci kulturowej.

Wielowątkową debatę wokół feminizmu podaje w sposób przystępny i ujmujący. Jakby chciała powiedzieć „Nie taki diabeł straszny!”. Korzysta z własnych doświadczeń i talentu literackiego, dzięki czemu otrzymujemy przyjemną i chwilami przekorną opowieść. Można ją wozić na dnie torby jako żelazną rezerwę motywacji i odwagi. Sięgać po nią w chwilach słabości i zwątpienia. Adichie dała kobietom almanach stawania we własnej obronie, podręcznik tego, jak w swoim życiorysie wytropić epizody, które odebrały nam odwagę, ustawiły do sztampowej roli „kobiety”. Oraz wskazówki, jak z tej roli wyjść.

Z Adichie sprawa kobiet staje się czymś osobistym, wspólnym i konkretnym. Ten wstrętny, wciąż zawłaszczany, odbijany i na nowo definiowany feminizm – zjawisko nierozumiane i demonizowane – udało się ująć w półgodzinnej, ożywczej lekturze. Adichie niesie nadzieję. Wierzy, że choć kultura wpływa na nas, to przede wszystkim my kztałtujemy kulturę. A ta wciąż się zmienia.
 

Data publikacji:

Paulina Wilk

Paulina Wilk

Redaktorka działu kultury w kwartalniku „Przekrój”, pisarka i publicystka zajmująca się literaturą i problematyką rozwoju globalnego. Opublikowała m.in. „Lalki w ogniu” o Indiach współczesnych oraz „Pojutrze. O miastach przyszłości”, a także serię bajek o misiu Kazimierzu dla dzieci niezupełnie dorosłych. Współtworzy Fundację „Kultura nie boli”, centrum literackie Big Book Cafe oraz międzynarodowy festiwal czytelniczy Big Book Festival.