pixel Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Szanowni Państwo!

Wiele osób spośród naszych Czytelników i Czytelniczek wybiera tradycyjną drukowaną wersję kwartalnika, ale są także tacy, którzy coraz częściej korzystają z nośników elektronicznych. Dlatego wprowadzamy cyfrową wersję „Przekroju”. Zapraszamy do wykupienia prenumeraty, w której ramach proponujemy nieograniczony dostęp do aktualnych i archiwalnych wydań kwartalnika.

Ci z Państwa, którzy nie zdecydują się na prenumeratę, będą mieli do dyspozycji bezpłatnie 3 „Przekrojowe” teksty oraz wszystkie rysunki Marka Raczkowskiego, krzyżówki, recenzje, ilustracje i archiwalne numery z lat 1945–2000. Zapraszamy do lektury!

wykup prenumeratę cyfrową
Przekrój
Do buszowania w trawie zachęca
2018-06-13 00:00:00
dieta cud
Skubnij łąkę

Babka lancetowata
Plantago lanceolata

Babka lancetowata / Ilustracja: Natka Bimer
Babka lancetowata / Ilustracja: Natka Bimer

Ma krótkie, mięsiste kłącze z licznymi nitkowatymi korzonkami i wystającą tuż nad ziemię rozetę liści. Liście są długie i wąskie, górą zaostrzone, dołem zwężające się w ogonek, ciemnozielone i gładkie, z wyraźnie zaznaczonymi nerwami. Rośnie na suchych łąkach, pastwiskach, miedzach i trawnikach w całym kraju. Liście babki zbiera się w czasie kwitnienia, w lipcu i sierpniu. Od wieków okładano nimi rany, zwłaszcza trudno gojące się i ropiejące, czyraki i oparzenia. Odwar i napar są pomocne w przypadku biegunek, stanów zapalnych przewodu pokarmowego. W średniowiecznej Europie liśćmi babki wykładano buty, uważając, że usuwają zmęczenie i bezsenność.

Bukwica
Labiatae

Zamów prenumeratę cyfrową

Z ostatniej chwili!

U nas masz trzy bezpłatne artykuły do przeczytania w tym miesiącu. To pierwszy z nich. Może jednak już teraz warto zastanowić się nad naszą niedrogą prenumeratą cyfrową, by mieć pewność, że żaden limit Cię nie zaskoczy?

Bukwica / Ilustracja: Natka Bimer
Bukwica / Ilustracja: Natka Bimer

Bylina o długich liściach z grubo ząbkowanym brzegiem. Kwiaty na szczycie pędu mają kolor różowy lub fioletowy. Rośnie w widnych lasach liściastych i dąbrowach, na brzegach lasu, dróg, wśród zaroś­li, na śródleśnych łąkach na całym niżu i niewysoko w górach. Liście i kwiaty zbiera się w końcu wiosny i w lecie. Mają smak gorzki i ostro korzenny. Działają wykrztuśnie, przeciwbiegunkowo.

W starożytności uznana za „stróża ludzkich ciał i dusz”. Uchodziła za doskonałe remedium na rany głowy. „A robi się tak: weź kobiecego mleka, jodłowej terpentyny, żywicy sosnowej i tłuszczu, każdego łutów dwanaście, rozpuść pospołu nad ogniem, potem zdejm, dodaj proszku z bukwicy też łutów dwanaście i dokładnie mieszaj. Potem narób niewielkich kawałków i te mocz w mleku kobiecym i wyrabiaj w dłoni dni kilka, w każdy dzień trzykroć lub czterokrotnie. Na koniec wyciś­nij i schowaj do puszki drewnianej na potrzebę. Skoro tej maści będziesz chciał użyć, najpierw do rany nalej nieco terpentyny, potem maścią ranę wypełń, a na to wszystko połóż chustę maścią nasmarowaną. To ranę rychło goi, a także kości strzaskane wyciąga. Dlatego wszyscy dawni lekarze kładli ją do swych maści i plastrów. Jest bukwica nadzwyczajnym lekarstwem przeze mnie doświadczonym” – zachwala Pietro Andrea Mattioli, renesansowy medyk i botanik ze Sieny.

Bez czarny
Sambucus nigra

Bez czarny / Ilustracja: Natka Bimer
Bez czarny / Ilustracja: Natka Bimer

Kwitnie w maju, na wsiach, w miastach, przy drogach, wzdłuż lasu, w zaroślach. Zapach kwiatów świeżego bzu czarnego jest intensywny i duszący. Zbiory zwykle rozpoczyna się pod koniec maja i kończy w lipcu. Owoce zbiera się w sierpniu i we wrześniu. Wszystkie części krzewu mają działanie lecznicze, dlatego był on nazywany „apteką biednych ludzi”. Owoce bzu czarnego zawierają dużo witaminy C i B oraz kwasy organiczne. Udowodnione jest ich działanie napotne, przeciwgorączkowe, wykrztuśne. Kwiaty bzu są wykorzystywane na nalewki i syropy. Baldachy można smażyć w cieście gryczanym lub naleś­nikowym gęstości śmietany. Z suszonych kwiatów czarnego bzu powstaje perfumowany napar. Pić można także napar z suszonych owoców, z których robi się również tradycyjnie soki, syropy oraz nalewki. W Wielkopolsce na bez czarny mówi się „hyćka”.

Krwawnik pospolity
Achillea millefolium

Krwawnik pospolity / Ilustracja: Natka Bimer
Krwawnik pospolity / Ilustracja: Natka Bimer

Roślina wieloletnia. Ma pierzaste liście i białe lub bladoróżowe kwiatostany. Rośnie powszechnie w ogrodach, na poboczach dróg, na łąkach, miedzach, nieużytkach. Większe liście przypominają pióra. Od tysięcy lat służy ludziom jako pokarm i lek. Młode, drobne, pierzaste liście są oryginalną przyprawą. Zbieramy je od marca do połowy października. Kwiatostan powinno się zbierać tuż po rozkwitnięciu. Liście smakują korzennie, gorzko i aromatycznie. Kwiaty – wanilią i sianem, również są aromatyczne. Po wysuszeniu smak siana i wanilii wzmaga się. Krwawnik dobrze działa antykomarowo, więc można go rozgnieść i posmarować nim skórę.

„Rzepiki pamiętam ja złote,
Ten jęczmień, ten żyta łan siwy,
Ten krwawnik, te dziwy – przedziwy
Błękitów, z których wieki przędą ręce boże
Naszych serc tęsknotę”.
Jan Kasprowicz

Bluszczyk kurdybanek
Glechoma hederacea L.

Bluszczyk kurdybanek / Ilustracja: Natka Bimer
Bluszczyk kurdybanek / Ilustracja: Natka Bimer

Bylina o włóknistym korzeniu i liściach w kształcie serduszek. Miododajna. Rośnie w lasach liściastych, zaroślach, na polach, zboczach, przy drogach. Hildegarda z Bingen, zielarka i święta, zalecała ją chorym, wierząc, że witalna moc kurdybanka potrafi zdziałać cuda. Jego zwolennikiem był król Jan III Sobieski – podobno poił naparem z kurdybanka swoich żołnierzy. Kurdybanek był przyprawą stosowaną od średniowiecza. Doprawiano nim duszone i pieczone mięsa. Można też dodawać go do jajecznicy, sałatki, posypywać nim kanapki.

Dziurawiec zwyczajny
Hypericum perforatum

Dziurawiec zwyczajny / Ilustracja: Natka Bimer
Dziurawiec zwyczajny / Ilustracja: Natka Bimer

Ma charakterystyczne złocistożółte kwiatostany. Rośnie pospolicie w lasach, na polanach, miedzach, łąkach, porębach. Z wysuszonych kwiatów sporządza się napar, który działa regulująco na przemianę materii, podobno pomaga w przypadku bezsenności i nadmiernej pobudliwości płciowej, może łagodzić objawy depresji. Zwyczajowo nazywany zielem świętojańskim, ponieważ zwykle kwitnie 24 czerwca, na św. Jana.

Lipa drobnolistna
Tilia cordata Mill.

Lipa drobnolistna / Ilustracja: Natka Bimer
Lipa drobnolistna / Ilustracja: Natka Bimer

Wysokie drzewo z niesymetrycznymi liśćmi i żółtobiałymi kwiatami zeb­ranymi w koszyczki. Rośnie pospolicie na nizinach. Kwitnie w lipcu, stąd jego naz­wa. To jedna z najwartościowszych roś­lin miododajnych.
Określenie „lipny” wzięło się prawdopodobnie stąd, że miękkie drewno lipy nadaje się głównie do rzeźbiarstwa, a nie na meble. Napar z kwiatów lipy działa napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie, sokopędnie, uspokajająco oraz przeciwskurczowo. Łagodzi także kaszel.

Hyzop lekarski
Hyssopus officinalis

Hyzop lekarski / Ilustracja: Natka Bimer
Hyzop lekarski / Ilustracja: Natka Bimer

Mały krzew ze sztywnymi łodygami oraz wąskimi i spiczastymi liśćmi. Od lipca do października wypuszcza drobne, niebieskofioletowe kwiaty. Ma zastosowanie lecznicze (przeciwzapalne i przeciwbiegunkowe), ale sprawdza się też doskonale jako przyprawa do różnego rodzaju zup, sosów, dań warzywnych i marynat. Liście i kwiaty hyzopu można dodać do mięsa (np. jako farsz). Sprawdzą się także w sałatkach warzywnych oraz owocowych, bo nieco przypominają miętę.
„Mojżesz zwołał wszystkich starszych Izraela i rzekł do nich: »Odłączcie i weźcie baranka dla waszych rodzin i zabijcie jako paschę. Weźcie gałązkę hizopu i zanurzcie ją we krwi, która jest w naczyniu, i krwią z naczynia skropcie próg i oba odrzwia. Aż do rana nie powinien nikt z was wychodzić przed drzwi swego domu«” (Wj 12:21,22, za Biblią Tysiąclecia).

Piołun
Artemisia absinthium L.

Piołun / Ilustracja: Natka Bimer
Piołun / Ilustracja: Natka Bimer

Bylina o liściach pokrytych szarobiałymi włoskami i prostym, długim korzeniu. Rośnie na suchych terenach blisko miejsc zamieszkania człowieka – w ogrodach i na poboczach dróg. Zbiera się ją wczesnym latem – kwiatostany w lipcu, bo wtedy mają bardziej gorzki smak.
Piołun jest używany do produkcji absyntu, a także musztardy. Wspomaga trawienie, można go dodać do ciężkostrawnych potraw, takich jak wieprzowina, gęś, kaczka i kapusta. W małych ilościach dobrze smakuje z gorzką czekoladą.

Skrzyp polny
Equisetum arvense L.

Skrzyp polny / Ilustracja: Natka Bimer
Skrzyp polny / Ilustracja: Natka Bimer

Chwast pospolity z charakterystycznymi żeberkowanymi gałązkami. Ma działanie moczopędne, przeciwobrzękowe, odtruwające, przeciwzapalne, przeciwkrwotoczne, wzmacniające, regulujące przemianę materii. Przede wszystkim jest źródłem łatwo przyswajalnej krzemionki niezbędnej do utrzymywania prawidłowej elastyczności skóry, błon śluzowych i tkanki łącznej.

Data publikacji:

Monika Kucia

Dziennikarka i kuratorka kulinarna (sialababamak.pl). Łączy słowa, smaki i ludzi. Pokazuje cudzoziemcom Polskę od smacznej strony i tworzy spektakle kulinarne, w których namawia, żeby jeść resztki, daje do wąchania zapach piwnicy i sypie złoty pył na jedzenie.

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!