Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

„Przekrój” – poznaj nasze czułe struny!

Ta jesień jest pełna czułości! A już na pewno jest jej pełen jesienny „Przekrój”. W nowym numerze piszemy o tym, jak czułością zmieniać świat, a także o: mądrej edukacji, hologramach, grzybach (też tych, wiadomo których), dojrzałości i Inkach. Zastanawiamy się, czym jest prawda i jak opisać piękno. 196 stron do czytania przez trzy miesiące!

Kup numer na jesień

Jesienny „Przekrój” w nowym formacie jest wygodniejszy do czytania i idealnie mieści się w skrzynce pocztowej. Tylko na stronie Przekroj.pl w niższej cenie. Sprawdź!

Przekrój
Z czego składa się ludzki organizm? Dla ścisłowców – garść informacji. Dla humanistów – ...
2021-09-17 09:00:00

Opowiastki o pierwiastkach

Opowiastki o pierwiastkach

Z czego zbudowany jest ludzki organizm? Oto 11 głównych pierwiastków – według wagowej obecności w ciele człowieka.

Czyta się 4 minuty

Tlen (65%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Tlen to masy ciała
dwie trzecie bez mała.

Wagowo rzecz ujmując, obecny jest w organizmie przede wszystkim w formie wody. Dokładna zawartość wody w ciele waha się w zależności od wieku (jest najwyższa u noworodków) i płci (u dorosłej kobiety to średnio 55%, u mężczyzny – 60%). W cząsteczce H2O wodór ma przewagę liczebną, ale tlen wagową: stąd jego dominacja.

Zamów prenumeratę cyfrową

Z ostatniej chwili!

U nas masz trzy bezpłatne artykuły do przeczytania w tym miesiącu. To pierwszy z nich. Może jednak już teraz warto zastanowić się nad naszą niedrogą prenumeratą cyfrową, by mieć pewność, że żaden limit Cię nie zaskoczy?

Węgiel (18,5%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

– Komu życie zawdzięczamy?
– Węglowi, proszę kochanej mamy!

Nie bez powodu mówimy, że życie opiera się na węglu. Każdy jego atom dysponuje czterema wiązaniami, dzięki którym powstają długie łańcuchy i przestrzenne struktury. Wiązania te można bez wielkich wydatków energetycznych przerywać i łączyć na nowe sposoby. Węgiel jest jak te wypustki i dziurki na klockach Lego. We wzorach strukturalnych związków organicznych wręcz pomija się atomy węgla (podobnie jak wodoru – dla uproszczenia diagramu).

Wodór (9,5%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Wodór to najmniejszy atom,
ale najliczniejszy za to.

Znowu wracamy do wody, bo w gruncie rzeczy jesteśmy chodzącymi bąblami wody, w których są mniejsze bąbelki. Nawet kości to woda – 31%, mózg i serce – 73%, a płuca – 83%. Każda zaś cząsteczka wody to dwa atomy wodoru, które są lekkie, ale liczne. W dorosłym organizmie ludzkim znajduje się około 4 × 1027 atomów wodoru, czyli przynajmniej tysiąc razy więcej niż gwiazd we wszechświecie.

Chlor (0,2%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Pozwoli pani, że się przedstawię:
chlor jestem – i trawię.

Rozcieńczony kwas solny (HCl), czyli roztwór wodny chloru, to główny składnik soku żołądkowego. Nie jest to może najważniejszy dla nas pierwiastek, ale w swojej działce bez wątpienia przydatny.

Siarka (0,3%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Twoje ciało giętkie jest
dzięki siarce (w skrócie: S).

Owszem, siarka bywa pierwiastkiem nieprzyjaznym, jednak jej związki organiczne są w istocie niezbędne dla wszelkiego ziemskiego życia. Trzy aminokwasy i dwie witaminy to związki siarkoorganiczne. Dzięki siarce syntetyzowane są w ciele insulina, keratyna i kolagen. Ten ostatni związek tworzy coś w rodzaju elastycznego szkieletu tkanek i występuje u zwierząt wielokomórkowych. U ssaków to najpowszechniejsze z białek.

Sód (0,2%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Po co ci sód? Po to ci,
żebyś nie stracił wilgoci.

To pierwiastek ważny dla utrzymania równowagi pomiędzy płynami wewnątrzkomórkowymi a międzykomórkowymi, czyli do odpowiedniego nawodnienia. Zarówno niedobór, jak i nadmiar sodu może być groźny. Zapewne z tego powodu ewolucyjnie nauczyliśmy się rozpoznawać smak słony – sól jest głównym źródłem sodu.

Fosfor (1%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Czy grasz w tenisa, czy też nie,
energię czerpiesz z ATP.

Adenozynotrójfosforan (ATP) to związek, który jest podstawowym nośnikiem energii w komórce. Składa się z węgla, tlenu, wodoru, azotu oraz fosforu. To właśnie w wiązaniu pomiędzy grupami fosforanowymi składowana jest energia. Gdy wiązanie zostaje zerwane, energia się uwalnia. ATP jest syntetyzowany i rozkładany nieustannie. Każdej doby organizm człowieka wytwarza (i niszczy) więcej tej substancji, niż sam waży.

Potas (0,4%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Gdyby nie potasowe jony,
nie byłbyś taki szybki, Johnny.

Cała wspaniała maszyneria układu nerwowego opiera się na jonach potasowych K+, a właściwie na różnicy w wielkości pomiędzy nimi a jonami sodu Na+. W błonie neuronu znajdują się kanały potasowe, które przepuszczają większe jony K+, zatrzymując mniejsze Na+ (bramka działa, gdy jon pasuje wielkością idealnie). Dzięki temu komórka nerwowa nabiera spoczynkowego potencjału, który może gwałtownie uwolnić, kiedy przesyłany jest impuls nerwowy.

Magnez (0,1%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Magnez przydatne ma przymioty
i do relaksu, i do roboty.

Cząsteczka ATP (patrz: fosfor), aby była biologicznie aktywna, musi zostać związana z jonem mag­nezu Mg2+. Te same jony potrafią też blokować kanały w komórkach nerwowych, co powoduje rozluźnienie mięśni. Pierwiastek ten wchodzi także w skład koś­ci oraz reguluje ciśnienie osmotyczne krwi i innych tkanek. Innymi słowy, jest istotny dla równowagi płynów w organizmie. Przykłady te ukazują różne biologiczne funkcje magnezu.

Azot (3,2%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Nie wyprzesz się azotu,
masz go w genach – o tu!

Adenina, guanina, cytozyna i tymina to cztery podstawowe zasady azotowe występujące w DNA. Wszystkie one składają się z węgla, tlenu, wodoru i właśnie azotu. Azot znajduje się także w białkach wszelkich organizmów żywych. Azotu jest mnóstwo w atmosferze, ale występuje on w formie dość niechętnej do współpracy – jako cząsteczka N2. Aby był użyteczny dla życia, dwa atomy cząsteczki trzeba rozdzielić. Tę sztukę opanowały tylko nieliczne organizmy, a mianowicie bakterie azotowe. N2 rozpada się też pod wpływem błyskawic w atmosferze, to jednak statystycznie o wiele mniejsze ilości.

Wapń (1,5%)

rysunek: Marek Raczkowski
rysunek: Marek Raczkowski

Tę kość twardszą od pnia
masz dzięki związkom wapnia.

Kości kręgowców składają się z siatki z elastycznego kolagenu wypełnionej twardym minerałem, hydroksyapatytem, czyli formą fosforanu wapnia. Poza kość­mi (i zębami) wapń obecny jest w płynie wewnątrz- i międzykomórkowym – w formie jonów Ca2+. Pełni rozmaite funkcje, np. bierze udział w krzepnięciu krwi.

Data publikacji:

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!