Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Takiego numeru jeszcze nie było!

W zimowym „Przekroju” honorowym gościem jest szalona, nadprzyrodzona, wspaniała – ludzka wyobraźnia. Poza tym: szamanizm współczesny, starożytny i zwierzęcy. Jurodiwi i futuryści. Wstyd, który nas ogranicza, i ten drugi, który jest nam potrzebny. Rosja – ale ta prawdziwa. I specjalnie na nowy rok: żegnamy nawyki i szukamy ciszy w głowie.

Kup „Przekrój” na zimę!

196 stron do czytania przez trzy miesiące! „Przekrój” w nowym formacie jest wygodniejszy do przeglądania i idealnie mieści się w skrzynce pocztowej. Zamów i ciesz się lekturą – tylko tutaj w niższej cenie. Sprawdź!

Przekrój
Hormony to szare eminencje naszego organizmu. Regulują nastrój, odpowiadają za rodzaj i szybkość ...
2021-12-10 09:00:00

Karuzela z hormonami

ilustracja: Marek Raczkowski
Karuzela z hormonami
Karuzela z hormonami

Hormony przełączają organizm w rozmaite tryby pracy, gnają nas w różnych kierunkach, zmieniają nie do poznania. Wydzielane są w maleńkich ilościach, ale nawet odrobina wystarczy, żeby ciało zaczęło funkcjonować inaczej albo świat wydał nam się zupełnie inny. Każdy hormon ma swoją rację bytu, choć czasem jest to racja sprzed milionów lat. Szczęśliwi ludzie, którym hormony nie płatają figli!

Czyta się 3 minuty

Adrenalina

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Wydziela się adrenalina
na sam widok skurczybyka.

Adrenalina wydzielana jest przez rdzeń nadnerczy w momentach niebezpieczeństwa. Przyśpiesza akcję serca, rozszerza naczynia krwionośne w mięśniach i wątrobie. Od kortyzolu różni się tym, że działa błyskawicznie, ale krótko – kilka minut.

Zamów prenumeratę cyfrową

Z ostatniej chwili!

U nas masz trzy bezpłatne artykuły do przeczytania w tym miesiącu. To pierwszy z nich. Może jednak już teraz warto zastanowić się nad naszą niedrogą prenumeratą cyfrową, by mieć pewność, że żaden limit Cię nie zaskoczy?

Estrogeny

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Jeszcze Polska nie zginęła,
kiedy estrogeny!

Hormony płciowe nazywane żeńskimi, ale obecne również u mężczyzn. U kobiet wytwarzane w jajnikach, u mężczyzn – w korze nadnerczy i jądrach. W tych samych gruczołach wydzielany jest też inny ważny hormon nazywany żeńskim: progesteron.

Tymulina

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Dzięki grasicy i ty
masz limfocyty T.

Tymulina, tymozyna, tymopoetyna i tym podobne hormony wytwarzane przez grasicę odpowiadają za produkcję oraz dojrzewanie limfocytów T, czyli komórek układu odpornościowego.

Testosteron

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Kto to zrobił?!
On – testosteron.

Testosteron to jeden z androgenów, czyli hormonów maskulinizujących. U mężczyzn wytwarzany jest w jądrach, u wszystkich ludzi – w korze nadnerczy.

Oksytocyna

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Niech życie ci płynie
w oksytocynie!

Zwana hormonem miłości. Wytwarzana przez podwzgórze, podczas porodu powoduje skurcze macicy. Podczas karmienia piersią ułatwia wydzielanie mleka. Wywołuje wyraźne efekty psychologiczne, stymuluje przede wszystkim ufność, uległość, empatię (ale czasem także zazdrość i radość z cudzego niepowodzenia).

Insulina

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Przed jedzeniem cieknie ślina,
po jedzeniu insulina.

Hormon ten jest uwalniany przez trzustkę zazwyczaj po posiłku, w odpowiedzi na podwyższone stężenie glukozy we krwi. Powoduje przenoszenie glukozy z krwi do wnętrza komórek.

Melatonina

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Do snu ukołysze szyszynka
rodziców, córeczkę i synka.

Wytwarzaną w szyszynce melatoninę określa się hormonem snu. Światło hamuje jej wydzielanie i dlatego zegar biologiczny człowieka jest w dużym stopniu dopasowany do rytmu dnia i nocy. Ciekawostka: Kartezjusz uważał, że w szyszynce mieszka dusza człowieka.

Trombopoetyna

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

O trombopoetynie niech trąbią poeci:
dzięki niej krew z rany bez końca nie leci.

Trombopoetyna uruchamia produkcję trombocytów (płytek krwi, czyli krwinek odpowiedzialnych za krzepnięcie), która odbywa się w szpiku kostnym. Sama zaś trombopoetyna wytwarzana jest w wątrobie.

Hormon wzrostu

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Potrzebny jest hormon wzrostu,
żeby rosnąć, po prostu.

Powoduje wzrost kości, za którym idzie wzrost całego organizmu. Dzięki temu hormonowi z wątroby uwalnia się więcej glukozy, która dostarcza organizmowi energii. Wytwarzany w przysadce mózgowej – gruczole, który produkuje jeszcze całą masę innych hormonów, np. prolaktynę (stymulującą wzrost gruczołów sutkowych i wywołującą laktację) albo TSH pobudzający do pracy tarczycę (gruczoł wytwarzający trzy hormony ważne dla całego organizmu).

EPO

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Nie tylko atletom
przydaje się EPO.

Wytwarzana w nerkach erytropoe­tyna, czyli EPO, pobudza produkcję czerwonych krwinek. Hormon ten stosowany bywa przez sportowców jako środek dopingujący, czego oczywiście nie popieramy.

Leptyna

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Zjadłbym, babciu, jeszcze coś
(choć leptyna mówi: dość).

Leptyna to hormon wytwarzany w tkance tłuszczowej w skórze. Informuje o zasobach energetycznych organizmu. Poprzez podwzgórze działa na układ nerwowy, zmniejszając apetyt.

Wazopresyna

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Gdy przyjdzie noc, zagęści mocz
wazopresyny moc.

Hormon ten zagęszcza mocz i to dzięki niemu, o ile gospodarka hormonalna jest prawidłowa, nie siusiamy do łóżek – jego wydzielanie zwiększa się podczas snu. Produkowany jest w podwzgórzu, czyli obszarze w dolnej części mózgu, gdzie układ nerwowy spotyka się z układem hormonalnym. Oprócz tego, że podwzgórze samo wydziela hormony, reguluje też pracę przysadki mózgowej.

Kortyzol

ilustracja: Marek Raczkowski
ilustracja: Marek Raczkowski

Przy wysiłku i w stresie
kortyzol ci się podniesie.

Nazywany hormonem stresu kortyzol jest wytwarzany w korze nadnerczy. Stymuluje wydzielanie do krwi glukozy, która dostarcza do tkanek energię potrzebną w kryzysowych sytuacjach. Kortyzol wprzęgnięty jest w cały łańcuch reakcji. Jego wydzielanie kontroluje hormon ACTH wytwarzany przez przysadkę mózgową, ten zaś uwalnia się pod wpływem hormonu CRH produkowanego w podwzgórzu.

 

Data publikacji:

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!