pixel Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Szanowni Państwo!

Chcielibyśmy – na tyle ile to możliwe – umilić Państwu ten trudny czas, dlatego w dniach 20 marca - 13 kwietnia udostępniamy wersję cyfrową wiosennego numeru bezpłatnie. Zapraszamy do czytania i słuchania audio z bieżącego numeru! Przeczytaj wiosenny numer

W związku z zamknięciem wielu punktów sprzedaży prasy, zapraszamy do kupienia papierowej wersji numeru wiosennego w cenie okładkowej, bez dodatkowych kosztów przesyłki. Kup wiosenny numer

Przekrój
Pojawiał się w sztuce powoli, nieśmiało. Długo budził podejrzenia. Ale w końcu rozkwitł i zaczął ...
2020-03-20 10:01:00

Uśmiech nie tylko Mony Lizy

Judith Leyster, „Autoportret”, ok. 1630 r., National Gallery of Art w Waszyngtonie
Uśmiech nie tylko Mony Lizy
Uśmiech nie tylko Mony Lizy

Pojawiał się w sztuce powoli, nieśmiało. Długo budził podejrzenia. Ale w końcu rozkwitł i zaczął rozpromieniać portrety oraz rzeźby. Spójrzcie w oczy roześmianych!

Czyta się 12 minut

W 1998 r. historyk sztuki Angus Trumble został zaproszony na konferencję stomatologów i chirurgów szczękowych. Lekarze byli ciekawi, jak w malarstwie portretowym zmieniały się kanony „pięknej twarzy”. Naukowiec wywiązał się z zadania, zwracając szczególną uwagę na przedstawienia ust. Przy okazji sam zrozumiał, jak trudno narysować zęby, żeby nie wyszła naga czaszka albo okrutna karykatura. Przypomniał również, że w dawnych wiekach mało kto mógł się pochwalić kompletnym garniturem białych zębów. Jak zauważył Trumble, z otwartymi ustami i odsłoniętymi zębami pokazywane są zwykle postacie charakterystyczne: lubieżni starcy, skąpcy, pijacy, szaleńcy, potwory bądź osoby przeżywające religijną ekstazę. Najgorsze, wybrakowane uzębienie eksponują w szyderczym uśmiechu prześladowcy Chrystusa. Do XVII w. w zachodnioeuropejskiej kulturze mocno zakorzenione było przekonanie, że szeroko śmieją się dzieci, pijacy i głupcy. W rozprawie o zasadach wychowania z 1703 r. Jean-Baptiste de La Salle stwierdzał: „[…] niektórzy unoszą górną wargę tak wysoko, że pokazują przy tym zęby. Jest to całkowicie sprzeczne z decorum, które nie pozwala ich odsłaniać, bowiem natura wyposażyła nas w wargi, żeby je przykrywały”.

Stomatologów mogła zaskoczyć wiadomość, że przez wieki szeroki uśmiech wcale nie był w modzie, a pozującym do portretów nie kazano mówić „cheese”. Jak uważa malarka, panna La Creevy, bohaterka powieści Życie i przygody Nicholasa Nickleby Dickensa, modelom trudno dogodzić. Jedni sądzą, że powaga ich postarza, innych denerwuje frywolny wyraz twarzy. Jak poucza młoda artystka, są tylko dwa style portretowe: poważny i uśmiechnięty. „Rozejrzyj się tylko w zbiorach Royal Academy! Wszystkie te piękne, olśniewające portrety ubranych w czarne aksamitne kamizelki panów z zaciśniętymi pięściami, wspartymi na okrągłych stołach albo taflach marmuru, są poważne. Pamiętasz chyba? A wszystkie damy, które bawią się małymi parasolkami lub małymi pieskami, lub też małymi dziećmi (to ten sam akcent artystyczny, różniący się tylko tematem), są uśmiechnięte. Powagę stosujemy zawsze w podobiznach panów trudniących się pracą zawodową (z wyjątkiem niekiedy aktorów), a uśmiechu używamy w wizerunkach dam i dżentelmenów, którzy żyją z własnych funduszów i którym nie zależy tak bardzo na mądrym wyglądzie”.

Mimo złej prasy uśmiechnięte postacie można znaleźć w każdym muzeum sztuki – nieraz ukryte na marginesach, nierzadko w zaskakujących kontekstach. Pewny siebie, wręcz nonszalancki uśmiech drży w kącikach ust Judyty z głową Holofernesa Lucasa Cranacha. Głośno i rubasznie śmieją się biesiadnicy Jana Steena, złowróżbnie i bezczelnie rechocze stara czarownica Malle Babbe Fransa Halsa. Amor zwycięski Caravaggia najbardziej szokował współczesnych nie ze względu na wyeksponowaną nagość – jeszcze trudniejsza do przyjęcia była jego bezwstydnie promienna twarz.

Archaiczny uśmiech kurosa

Czytelniczko, Czytelniku,

Chcielibyśmy – na tyle ile to możliwe – umilić Państwu ten trudny czas, dlatego w dniach 20 marca - 13 kwietnia udostępniamy wersję cyfrową wiosennego numeru bezpłatnie dla zalogowanych użytkowników. Zaloguj się lub załóż konto już teraz aby czytać i słuchać artykułów z bieżącego numeru!

Data publikacji:

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!