pixel Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

 

Halo, tu "Przekrój", Twoja lektura na jesienne dni, a w niej wszystko: od literatury po rozrywkę. Przesyłki na terenie Polski są (nadal!) darmowe, więc nie zwlekaj dłużej!

Kup numer jesienny

Jesienią działaj z głową. Jesienny numer kwartalnika możesz zamówić z dostawą do domu i w zestawie z zeszytem krzyżówek. Przesyłki na terenie Polski są (nadal!) darmowe.

Kup numer jesienny z krzyżówkami
Przekrój
Ernesto de Martino, wybitny włoski religioznawca, stwierdził, że obiektywna nauka nie może ograniczać ...
2020-08-26 00:00:00
nie do wiary

Światy magiczne i inne

Światy magiczne i inne
Czyta się 2 minuty

Akademicka etnologia i antropologia bardzo długo wzbraniały się przed próbą uczciwego rozpatrzenia zjawisk paranormalnych wśród ludów „pierwotnych”. Wynikało to z racjonalistycznej przesłanki, będącej konsekwencją doniosłej dla historii nauki decyzji, by w imię obiektywności nauki oczyścić ją z wszelkich naleciałości magiczno-religijnych. Wszelką „paranormalność” należało więc odgórnie wykluczyć jako niemożliwą, nieistotną, nieprawdziwą itd. Niemniej, wraz z kumulacją wiedzy etnologicznej nie sposób było dłużej ignorować tego, o czym donosili badacze terenowi. Ernesto de Martino, wybitny włoski religioznawca, sformułował, jako jeden z pierwszych, śmiałą i fascynującą teorię tłumaczącą istnienie wspomnianych zjawisk, trafnie dodając, że obiektywna nauka nie może ograniczać swojego pola badawczego, musi być wolna od wszelkich uprzedzeń.

W swojej książce Świat magiczny, wydanej w 1948 r., de Martino skrupulatnie przeanalizował różne dokumenty, odwołując się tylko do tych pochodzących od najbardziej wiarygodnych autorów i badaczy. Przykładowo, analizował raporty dotyczące komunikacji na odległość i czytania w myślach wśród tunguskich szamanów, przepowiadania przyszłości we śnie wśród Pigmejów, spontaniczne rozumienie obcych języków również u Pigmejów, jasnowidzenie u Zulusów czy ceremonię chodzenia po rozżarzonych kamieniach na wyspach Fidżi.

De Martino wyznawał określoną filozofię dziejów, zgodnie z którą ludzkość przechodziła przez różne etapy ewolucji – na niektórych pewne zjawiska były autentyczne, w innych epokach zaś już nie. Ponadto twierdził, że to natura jest uwarunkowana przez kulturę, a nie na odwrót. Tyle że nie mówił tego w sensie banalnym, iż mianowicie ludzie opisują naturę, posługując się językiem i wyobrażeniami powstałymi w ich kulturze itp. Jego myśl miała charakter metafizyczny: natura w ramach tej teorii zdaje się plastyczna i zależna od danej kultury, podatna na każdą wynikającą z niej modyfikację, która dopuszcza możliwość choćby telepatii czy chodzenia po rozżarzonych kamieniach. Jeśli wśród społeczności archaicznych tego rodzaju praktyki są dopuszczane przez kulturę, to są możliwe i prawdziwe, a przy okazji autentyczne dla etapu, który osiągnęła ta kultura (w pewnym sensie jest to rozwinięcie myśli Claude’a Lévi-Straussa, że magia jest rzeczywista dla tych, którzy w nią wierzą). Dla porównania, według de Martino, zjawiska paranormalne we współczesnym świecie zachodnim są możliwe (pisał to, odwołując się głównie do spirytyzmu i fenomenu „mediów”), ale nie są już autentyczne: są raczej czymś w rodzaju echa, może regresem kulturowym, zjawiskiem już niepasującym do naszych czasów. W pewnym sensie z tej teorii wynikał obraz wielu możliwych światów równoległych, ludzie żyjący w tej samej przestrzeni (np. żyjący w jednej wsi Europejczycy i Pigmeje) mogli doświadczać różnych rzeczywistości, w których obowiązywały inne prawa.

Dodam jeszcze na koniec rzecz ciekawą, że sam de Martino był zadeklarowanym ateistą.

ilustracja: Joanna Grochocka
ilustracja: Joanna Grochocka

 

Dzięki Tobie, możemy zrobić jeszcze więcej – wesprzyj nas! 
Fundacja PRZEKRÓJ

Data publikacji:

Tomasz Wiśniewski

Tomasz Wiśniewski

Pisarz, redaktor działu zmyśleń. Autor książek „O pochodzeniu łajdaków”, „Wstrząsająco przystojny mężczyzna” i „Historie nie do końca zmyślone”.

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!