Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Szanowni Państwo!

Wiele osób spośród naszych Czytelników i Czytelniczek wybiera tradycyjną drukowaną wersję kwartalnika, ale są także tacy, którzy coraz częściej korzystają z nośników elektronicznych. Dlatego wprowadzamy cyfrową wersję „Przekroju”. Zapraszamy do wykupienia prenumeraty, w której ramach proponujemy nieograniczony dostęp do aktualnych i archiwalnych wydań kwartalnika.

Ci z Państwa, którzy nie zdecydują się na prenumeratę, będą mieli do dyspozycji bezpłatnie 3 „Przekrojowe” teksty oraz wszystkie rysunki Marka Raczkowskiego, krzyżówki, recenzje, ilustracje i archiwalne numery z lat 1945–2000. Zapraszamy do lektury!

wykup prenumeratę cyfrową
Przekrój
W Kioto w świątyni Taizo-In przez 45 minut fotografowałem krople spadające do kamiennej sadzawki ...
2019-06-05 23:59:00

Pojechałem do Japonii, żeby sfotografować siebie

Pojechałem do Japonii, żeby sfotografować siebie

Podobno w dzień koronacji japońskiego cesarza w 1989 r. padał deszcz. Niektórzy Japończycy upatrują w tym źródła nieszczęść (spadku gospodarczego, trzęsień ziemi), które spotkały kraj za czasów jego panowania. Dwa lata później dwudziestokilkuletni polski fotograf Wojtek Wieteska po raz pierwszy przyjeżdża do Japonii i rozpoczyna prace nad cyklem, który stanie się jednym z jego najdłuższych (tworzonym nieprzerwanie do 2019 r.). Dziś, 28 lat później i w roku koronacji nowego władcy oraz nastania kolejnej epoki – Reiwa – zdjęcia Wieteski są nie tylko zapisem najnowszej historii Japonii. Układają się w opowieść o zmianie technologicznej, jaką przeszło medium fotografii: od negatywów przez aparaty cyfrowe po wideo w jakości 4K dostępne w zasięgu ręki. Dla artysty kadry z Japonii są też pretekstem do rozmyślań nad sposobem, w jaki zmieniało się jego podejście do fotografowania Polski. O przygodzie bycia artystą we własnym i w obcym kraju opowiadał 22 maja, podczas spotkania autorskiego w Sumida Hokusai Museum w Tokio. Dla redakcji „Przekroju” wybrał i opracował kilka z poruszonych tamtego dnia wątków.

Czyta się 5 minut

01 PODWÓJNE WIDZENIE

Kiedy idziesz, ciesz się z tego, że idziesz. Kiedy siedzisz, ciesz się z tego, że siedzisz. Ale przede wszystkim nie wahaj się! – tak mówi mistrz zen.

Zawsze wyjeżdżam do Japonii po to, żeby po powrocie do Polski przestać się wahać – fotograficznie. Chcę się pozbyć wątpliwości: czy wypada podejść bardzo blisko, czy przekraczam granicę prywatności fotografowanej osoby, czy pytać przed, czy po, a może w ogóle. Czy mogę zaglądać do czyjegoś ogródka, domu, samochodu albo do wnętrza torebki, gdy stoję w metrze z aparatem nad głową nieznajomej pasażerki… W Japonii, gdy fotografuję, przestaję myśleć o fotografowaniu: po prostu lepiej widzę i rozumiem to, na co patrzę. I nie dziwi mnie ani trochę widok mężczyzny w centrum Tokio, w parku Hibiya, kiedy precyzyjnie ustawia sobie na głowie aparat i fotografuje wszystko wokół, w obrocie 360°. Ja też nie lubię statywów.

Tokio 23.05.2019; zdjęcie: Wojtek Wieteska F©WWIETESKA
Tokio 23.05.2019; zdjęcie: Wojtek Wieteska F©WWIETESKA

02 KAPELUSZE

Na głowach Japończyków widzę różne kapelusze. Wszystkie wyglądają wesoło. Wszystkie przypominają mi szczyt górski Fudżi. Moje zachodnie skojarzenia z filmem noir i gangsterami dezaktualizują się. Są dni, kiedy widzę tak dużo kapeluszy, że wydaje mi się, że jestem na wycieczce górskiej. A jednak, mimo szóstej wizyty w Japonii, w tym roku także konsekwentnie i świadomie nie wdrapałem się na krater Fudżi. Odstrasza mnie skomercjalizowana trasa. Oglądanie szczytu uskuteczniam ze zdrowego dystansu, jak przykazał mistrz Hokusai i jego cykl drzeworytów 36 widoków na górę Fudżi.

Pierwszy taki „widok” oglądałem na żywo z wyspy Enoshima, w bardzo wietrzny, chłodny, ale słoneczny dzień. Szczyt Fudżi był przez krótką chwilę idealnie ubrany: w szybko przepływającą, trójkątną chmurę. Okazało się, że to, co zachwyciło mnie, dla Japończyków jest niecelnym strzałem – bo przez chmurę nie widać wierzchołka.

Tokio 1996 r.; zdjęcie: Wojtek Wieteska F©WWIETESKA
Tokio 1996 r.; zdjęcie: Wojtek Wieteska F©WWIETESKA

03 OPAKOWANIA

W Polsce denerwuję się, że warzywa bio są pakowane pojedynczo w folię plastikową. W Japonii nie mogę doczekać się rozpakowywania każdego onigiri. Potem w nocy śnią mi się pakowane osobno ziarenka ryżu. Budzę się przerażony: co dzieje się z 5% śmieci światowych wyprodukowanych przez Japonię? Czekam na rzetelną odpowiedź. Może okaże się fotogeniczna?

04 POWIDOKI

Kupując bilety na pociąg do Kamogawy, poprosiłem o miejsce przy oknie, bo trasa z Tokio jest powszechnie znana z otwarcia na Pacyfik. Dopytywałem trzy razy panią bileterkę (podwójną – bo za jej plecami stała druga, która kontrolowała działania tej na froncie), czy na pewno będę świadkiem wspaniałych widoków. „Tak, to są szczególne widoki – scenic views – w regionie Chichibu”potwierdzała. Wyczekiwałem ich w skupieniu: pojawiały się i znikały błyskawicznie. Czułem się jak na polowaniu na haiku krajobrazu. Z teleobiektywem 120 mm w ręku, migawką ustawioną na 1/4000 sekundy udało mi się uchwycić mikroscenki rodzajowe ukryte w planie ogólnym pędzącego pejzażu za oknem: turystów przebierających się po kąpieli morskiej, wycieczki emerytów w drodze na stację kolejową…

Widzenie fotograficznie w wysokiej rozdzielczości, niemożliwe jeszcze chwilę temu, ma niesamowity efekt: na twarzach wycieczkowiczów mogłem zobaczyć i poczuć ich zmęczenie, rozbawienie lub zaciekawienie. Wydaje mi się, że dzięki temu wiem o nich więcej, niż gdybyśmy minęli się na ulicy lub spotkali w restauracji.

05 SUMO SUMARUM

Na tegorocznym turnieju sumo w Tokio w pierwszej części dnia występowali młodzi zawodnicy. Dla mnie to nawet ciekawiej, bo prędkość ich starć była kilkakrotnie wolniejsza w stosunku do walk mistrzów: japońska precyzja powtarzalnych gestów, skondensowana w jednej trajektorii ruchu. Dwa dni później w Komatsu, w lokalnym barze, siorbiąc makaron soba, obejrzałem w telewizji Asahi transmisję na żywo z tego samego turnieju, ale z zapasów mistrzów. Każde starcie było powtarzane w slow motion i tak emocjonalnie komentowane, że wydawało mi się, iż rozumiem, że tego dnia w grupie Makuuchi (seniorów) zawodnik Kakuryu miał małe szanse w starciu z Daieisho.

Po powrocie do Warszawy, na Dworcu Centralnym spróbowałem spojrzeć na ruch podróżnych z perspektywy japońskiego turysty: cud chaosu Europy Centralnej! To, co do tej pory wydawało mi się całkowicie niefotogeniczne i niefilmowe, nagle zobaczyłem przez pryzmat japońskich doświadczeń wizualnych i nagrywania w tempie 120 klatek na sekundę w moim aparacie FujiFilm X-H1. Teraz cała ta choreografia stała się dla mnie odą do ruchu i komunikacji jednostki w przestrzeni.

06 CISZA

W Kioto, w świątyni Taizo-In, przez 45 minut fotografowałem krople spadające do kamiennej sadzawki z przyciętego pod kątem bambusa. Trwało to tak długo, aż przestałem słyszeć cokolwiek wokół mnie. Pojechałem do Japonii także dlatego, żeby sfotografować siebie – swoją ciszę i „przerwę w programie”. Dopiero po setnym plusku kropli przypomniały mi się kałuże w deszczu, które widzę z balkonu w Warszawie. I to, że przyjechałem z Polski.

Plum.

07 JA, FOTOGRAF

Podczas spotkania w Sumida Hokusai Museum, jeden z uczestników zadał mi pytanie, czy zdarzyło mi się patrzeć na rzeczywistość wokół mnie bez aparatu fotograficznego. Odpowiedziałem mu, że tak: w onsenie w Awazu nie można było zabrać aparatu do łaźni. Nie z powodu lęku o sprzęt (mój FujiFilm GFX 50R jest odporny na wilgoć), tylko z troski o prywatność uczestników kąpieli – czy raczej rytuału oczyszczenia. Taka kąpiel jest fascynująca wizualnie: światło naturalnie rozproszone przez parę, bliki na powierzchni wody, powolne gesty oblewania się i mycia, malownicze, białe ręczniki na głowach…

Rozbawiła go moja odpowiedź. Po oficjalnej części spotkania podszedł do mnie i przedstawił się:

„Jestem architektem wnętrz, właśnie skończyłem projekt prywatnego onsenu, za chwilę będzie otwarty. Jak przyjedziesz do Tokio następnym razem, zapraszam cię do niego – będziesz mógł fotografować bez ograniczeń”. Odpowiedziałem: „Domo arigato” – i ukłoniłem się.

Zdjęcia Wojtka Wieteski z Japonii będzie można zobaczyć w 2020 r. na wystawie LOT 101/FLIGHT 101 w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie.

Data publikacji:

Wojtek Wieteska

Artysta, reżyser, doktor sztuk wizualnych. Komponuje zdjęcia, konstruuje powieści oraz szkicuje eseje. Jak twierdzi: „To lepsze niż pisanie, bo fotografie są szybsze od słów”. Studiował na Wydziale Operatorskim i Realizacji TV w PWSFTviT w Łodzi, a także historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim i Université Paris Sorbonne. Ma 17-letnie doświadczenie jako wykładowca uniwersytecki. Fotografuje od 13. roku życia, a jego cykle były wystawiane m.in. w Krakowie, Warszawie i Łodzi.

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!