Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Szanowni Państwo!

Wiele osób spośród naszych Czytelników i Czytelniczek wybiera tradycyjną drukowaną wersję kwartalnika, ale są także tacy, którzy coraz częściej korzystają z nośników elektronicznych. Dlatego wprowadzamy cyfrową wersję „Przekroju”. Zapraszamy do wykupienia prenumeraty, w której ramach proponujemy nieograniczony dostęp do aktualnych i archiwalnych wydań kwartalnika.

Ci z Państwa, którzy nie zdecydują się na prenumeratę, będą mieli do dyspozycji bezpłatnie 7 „Przekrojowych” tekstów oraz wszystkie rysunki Marka Raczkowskiego, krzyżówki, recenzje, ilustracje i archiwalne numery z lat 1945–2000. Zapraszamy do lektury!

wykup prenumeratę cyfrową
Marcin Orliński

Stany nadzwyczajne

Stany nadzwyczajne
Biały album
Grzegorz Olszański
Biały album
WBPiCAK, Poznań 2017

Gdybym był autorem tego tomu, rozwinąłbym tytułowy żart i dał książce podtytuł na czerwonym tle. Zabieg byłby o tyle uzasadniony, że część wierszy Grzegorza Olszańskiego to utwory o Polsce, mniej lub bardziej zaangażowane, w taki lub inny sposób z polskością się wadzące. Autor – jego prawo – zdecydował się na podtytuł na białym tle. Mamy więc białe na białym, teoretycznie nic nie widać, w praktyce jednak widać bardzo dużo, a ze słynnym obrazem Malewicza Czarny kwadrat na białym tle, uważanym za dzieło nieprzedstawiające, książka ma chyba niewiele wspólnego.

To szósty tom wierszy Grzegorza Olszańskiego, śląskiego poety, prozaika i krytyka muzycznego, nominowanego w 2014 roku do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” za tom Starzy nieznajomi. Jak na album przystało, książka ma dwie strony, a raczej części: Strona AStrona B. Żeby tego było mało, Strona A dzieli się na dwie kolejne: LamentacjePolonezy. Pierwsza jest poświęcona rozważaniom natury eschatologicznej. Śmierć, porządkowanie rzeczy po zmarłym, szpitalna biurokracja... A to wszystko obudowane metaforami politycznymi: Stan nadzwyczajny, Strajk generalny itd. Tę część kończy wiersz 21 gramów (wypis z ksiąg bezużytecznych), w którym autor przygląda się martwemu ciału z perspektywy ekonomicznej, wyliczając, ile mydeł można by wyprodukować ze zgromadzonego w nim tłuszczu, do czego dałoby się wykorzystać żelazo, fosfor, magnez itd. Mocne? Mocne. I to nie tylko z powodu uprzedmiotowienia ludzkich zwłok, lecz także ze względu na przemyconą w tej wyliczance subtelną krytykę kapitalizmu.

W takiej atmosferze przechodzimy do części Polonezy, w której autor przygląda się różnym instytucjom i światopoglądom. Olszański tropi pęknięcia w prawicowych narracjach, odsłania absurdy wynikające ze zderzenia etyki chrześcijańskiej z nacjonalizmem i ksenofobią. Biały album jako krytyka kultu białej rasy? Czemu nie. Najważniejszym tekstem w tej części jest poemat Polonez Unplugged, w którym Polska jawi się jako „gwiazda cierpiących, wieża z kości pomordowanych, arka hejterów”. Olszański pisze: „Polsko, / czy to prawda, że to ci sami, dobrze wychowani chłopcy / jednego dnia wieszają bombki na choince, a drugiego / gwiazdę Dawida na murach?”. Żeby nie było monotematycznie, dostaje się też innym grupom społecznym – urzędnikom ministerialnym i literatom.

Niektóre wiersze to kawał niezłej poezji zaangażowanej, ale mam wrażenie, że część z nich za bardzo ciąży ku publicystyce, a więc czemuś doraźnemu i nieliterackiemu. Do tego dochodzą niezbyt odkrywcze zabawy językowe, jak choćby w wierszu o czasopismach, w którym „Chimera” okazuje się zbyt chimeryczna, a na czytanie „Czasu Kultury” brakuje czasu. Mimo to Biały album warto czytać, zwłaszcza w listopadzie, miesiącu cmentarzy i marszów.

Data publikacji:

Marcin Orliński

Marcin Orliński

Poeta, prozaik, krytyk literacki, redaktor działu Kultura i społeczeństwo w „Przekroju”. Wydał siedem książek, ostatnio „Środki doraźne” (Poznań 2017). Zwykle pisze na siedząco, choć zdarza mu się eksperymentować z innymi pozycjami.

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!