pixel Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Szanowni Państwo!

Wiele osób spośród naszych Czytelników i Czytelniczek wybiera tradycyjną drukowaną wersję kwartalnika, ale są także tacy, którzy coraz częściej korzystają z nośników elektronicznych. Dlatego wprowadzamy cyfrową wersję „Przekroju”. Zapraszamy do wykupienia prenumeraty, w której ramach proponujemy nieograniczony dostęp do aktualnych i archiwalnych wydań kwartalnika.

Ci z Państwa, którzy nie zdecydują się na prenumeratę, będą mieli do dyspozycji bezpłatnie 3 „Przekrojowe” teksty oraz wszystkie rysunki Marka Raczkowskiego, krzyżówki, recenzje, ilustracje i archiwalne numery z lat 1945–2000. Zapraszamy do lektury!

wykup prenumeratę cyfrową
Przekrój
W „Żmijowisku” tajemnica jest tylko ścieżką prowadzącą przez opowieść, a zło – objawem ...
2018-06-03 09:00:00

Lustro trzydziestolatka

Lustro trzydziestolatka
„Żmijowisko”
Wojciech Chmielarz
„Żmijowisko”
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2018

Podoba mi się aktualność Żmijowiska – powieści, której fabuła rozgrywa się latem nad jednym z polskich jezior i będącej skrojoną na miarę „książką na lato“. Jej bohaterami są żegnający swoją młodość i przełykający z piwem pierwsze duże rozczarowania letnicy – wielkomiejscy, chwilowo zajmujący przestrzeń, która dla lokalnych mieszkańców jest ojcowizną, adresem życiowej porażki albo kawałkiem ziemi, na której chcą zbić interes. Już samo miejsce – ośrodek złożony z domków, otoczony lasem – daje podwójny efekt odrealnienia, ale i kondensacji rzeczywistości. Wakacje to czas, w którym staramy się odpocząć od samych siebie, od tego, czym jest nasze życie. Jednak zmienia się on w seans trudnej konfrontacji z przyjaciółmi, katalizuje frustracje, odsłania spękane ideały.

To właśnie – różne rodzaje niespełnienia indywidualistów dobiegających czterdziestki – wydaje się kluczowym obiektem zainteresowania Wojciecha Chmielarza. To jego pokolenie, jego otoczenie – od niezupełnie gibkich już ojców, przez medialnych cwaniaków i kobiety, które zmagają się z mieszanką wyblakłych fantazji, potrzebą niezależności i koniecznością uznania realiów. Tacy jesteśmy – dojrzewające dzieci kapitalizmu i europejskości, spoglądające w lustro ze świadomością, że życie nie jest na zamówienie.

W literaturze o taką aktualność, wyczucie momentu społecznego (i atmosferycznego) wcale nie łatwo. Autorowi udało się coś, za co lubimy seriale w Netflixie: trafna metafora, która za rok czy dwa, w innym kontekście i innym powietrzu już by może nie zadziałała, ale świetnie pasuje do tu i teraz.

W dodatku motywem tajemniczym, wokół którego koncentruje się historia, jest zaginięcie dziecka, czym Chmielarz wpisuje się w żywy i aktualny trend. Po zaginionych kobietach w oknie i pociągu, to dzieci wydają się nowym elektryzującym motywem powieści anglosaskich, a także seriali, takich jak Trzynaście powodów czy Seven Types of Ambiguity, które – i z tym również świetnie radzi sobie Chmielarz – ukazują młodych bohaterów w złożonych konstelacjach relacji i emocji.

Nastoletnia Ada, której zniknięcie wyjaśni się dopiero na ostatniej stronie, jest dzieckiem nieplanowanym, niewyczekiwanym. Była wczesną wpadką, co w pokoleniu ludzi wszystko kontrolujących, pragnących świadomie kształtować swoje losy i spełniać marzenia w odpowiedniej kolejności (najpierw studia i kariera, podróż dookoła świata, dom na kredyt, dopiero potem ślub) wprowadziło jej rodziców w stan nieprzetrawionego napięcia. Bohaterami Chmielarza są ludzie, którzy przez lata próbują dorosnąć do ról, jakich sobie nie wybrali, nie zdążyli zapragnąć. Oraz ci, którzy cieszyli się swobodą, a mimo to mierzą się ze wszystkim, co poszło „nie tak”.

Lektura Żmijowiska daje rodzaj pewności – autor dobrze panuje nad układanką kryminalną, to jazda krętą drogą z doświadczonym kierowcą. Ale nie mogłam oprzeć się wrażeniu, że dla Chmielarza tajemnica jest jedynie „metodą” na utrzymanie nas przy opowieści. Bardziej ciekawią go inne skryte podkłady – psychiczne i uczuciowe, które – tak bywa – krystalizują się pod postacią zbrodni. Autor zobowiązany do utrzymania zagadki nie może tych fascynacji w pełni rozwinąć. Do tego musiałby opuścić granice powieści gatunkowej. Żmijowisko wydaje się korytarzem do nowych możliwości tego pisarza. W tym sensie także wpisuje się w dojrzewanie generacji 30+, bo pokazuje, że koniec młodości to tylko próg. Dalej są inne pokoje.

Data publikacji:

Paulina Wilk

Paulina Wilk

Redaktorka działu Kultura i społeczeństwo w kwartalniku „Przekrój”, pisarka i publicystka zajmująca się literaturą i problematyką rozwoju globalnego. Opublikowała m.in. „Lalki w ogniu” o Indiach współczesnych oraz „Pojutrze. O miastach przyszłości”, a także serię bajek o misiu Kazimierzu dla dzieci niezupełnie dorosłych. Współtworzy Fundację „Kultura nie boli”, centrum literackie Big Book Cafe oraz międzynarodowy festiwal czytelniczy Big Book Festival.

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!