pixel Page 18FCEBD2B-4FEB-41E0-A69A-B0D02E5410AERectangle 52 Przejdź do treści

Szanowni Państwo!

Wiele osób spośród naszych Czytelników i Czytelniczek wybiera tradycyjną drukowaną wersję kwartalnika, ale są także tacy, którzy coraz częściej korzystają z nośników elektronicznych. Dlatego wprowadzamy cyfrową wersję „Przekroju”. Zapraszamy do wykupienia prenumeraty, w której ramach proponujemy nieograniczony dostęp do aktualnych i archiwalnych wydań kwartalnika.

Ci z Państwa, którzy nie zdecydują się na prenumeratę, będą mieli do dyspozycji bezpłatnie 3 „Przekrojowe” teksty oraz wszystkie rysunki Marka Raczkowskiego, krzyżówki, recenzje, ilustracje i archiwalne numery z lat 1945–2000. Zapraszamy do lektury!

wykup prenumeratę cyfrową
Przekrój
Bardzo się ucieszyłem, że zimę w „Przekroju” sponsoruje cisza (jak literki „sponsorują” ...
2019-12-06 10:00:00
Destroix
Czyta się 4 minuty

W teatrze cisza jest czymś dotykalnym, ale też widzialnym: jako szklana lub metalowa nakazoprzypominajka, która się zapala, kiedy „ma być cisza”. Świeci na backstage’u, którego – w odróżnieniu od fasady teatru, sceny i widowni – chyba nie remontowano od lat 60. Cisza jest w teatrze sygnalizowana świetlnie. Zaczyna się spektakl i jeżeli macie gadać, to tylko jako aktorzy i tylko tekstem dramatu, i tylko na scenie.

Bardzo się ucieszyłem, że zimę w „Przekroju” sponsoruje cisza (jak literki „sponsorują” kolejne odcinki Ulicy Sezamkowej). Jestem zawodowym widzem i czasami nie wyrabiam, kiedy znowu leci techno, podtyp trance, i świeci stroboskop z pięcioma trybami pracy, od najwolniejszego w górę. Gdy idę do pracy, czyli do teatru, zawsze noszę w torbie, oprócz zeszytu i coli, stopery woskowe i zaślepki na gumce.

Ale na szczęście nie zawsze muszę używać, ponieważ są spektakle, które rozumieją, co jest budulcem spektaklu. Cisza jest w teatrze tak jak papier w druku: neutralną bazą, lecz nie obojętną. Czarne musi być na białym. Gdyby na stronie widniały tylko litery, nic byśmy nie przeczytali. W teatrze podobnie. Cokolwiek słyszymy, jest zasługą ciszy: nikt inny akurat nie gada, w tym również widzowie, i nikt inny nie gra, nic innego nie gra. Wszystko dzięki tłu (por. „tłumienie”). Dlatego każdego wieczoru przypomina się o „wyłączeniu telefonów komórkowych”.

Pomyślałem, że ten artykuł będzie jak spektakl współczesny, ale każda scena z odmiennej parafii. Proponuję Państwu po prostu przebieżkę przez temat – lub przekrój tematu.

Zamów prenumeratę cyfrową

Z ostatniej chwili!

U nas masz trzy bezpłatne artykuły do przeczytania w tym miesiącu. To pierwszy z nich. Może jednak już teraz warto zastanowić się nad naszą niedrogą prenumeratą cyfrową, by mieć pewność, że żaden limit Cię nie zaskoczy?

Był taki spektakl pt. Drugi spektakl (Teatr Polski w Poznaniu, reż. Anna Karasińska). Aktorzy grający, co widzą ze sceny, aktorzy grający widzów. Grali, co widzą, gdy grają – grali tamten „drugi spektakl”. Co widzowie robią w teatrze? Nic. Siedzą i patrzą. W tym niczym jest wszystko! W Drugim spektaklu mieli do pokazania wiele wersji wiercenia się, szeleszczenia, robienia min, przewracania oczami, umierania z nudów i umierania z rozkoszy. Częścią wspólną była cisza, bo widz nie mówi, żeby nie przeszkadzać.

Milczenie jest zadaniem nie tylko po stronie widza, który ma siedzieć, nie gadać i słuchać, chyba że spektakl jest partycypacją i można nie siedzieć. Również aktorzy, tak na scenie, jak i za sceną, głównie nic nie mówią, chyba że spektakl jest monodramem i nie mają wyjścia. Strindberg pisze w swoim Memorandum, że sposób milczenia jest czasem ważniejszy od sposobu mówienia. Nie mów, ale nie mów z sensem! Po tym poznajemy mądrego aktora, że słucha rozumnie i słyszy partnera, jak Małgorzata Hajewska w Rodzeństwie Lupy (1996) albo Edyta Ostojak w Kowbojach Anny Smolar (2019).

Skrajnym przypadkiem milczenia w teatrze jest Koncert życzeń, dzieło Franza Xaviera Kroetza, u nas grane w Łaźni Nowej i TR Warszawa (reż. Yana Ross). Nie dość że monodram, to jeszcze bez tekstu. Same didaskalia. Aktorka, w tym wypadku Danuta Stenka, musi wszystko zagrać sama, bez podpórki, bez osłony. Ma spisaną partyturę ruchów i intencji, ale nic poza tym. Nie sposób oderwać oczu, ale też uszu! Jej niemówienie jest tak dramatyczne, że prawie antyczne.

Cisza może być również tematem spektaklu, jak w Jednym geście Wojtka Ziemilskiego – spektaklu o niesłyszeniu, o którym pisałem na stronie przekroj.pl, tam odsyłam po szczegóły. Może być także środkiem, tzw. znakiem scenicznym – np. u Klaty zawsze się znajdzie scena niesłyszalna, kiedy aktorów zagłusza muzyka. Gdy u niego „nic nie słychać”, to nie dlatego, że jest cicho, lecz dlatego, że jest głośno. Na najprostszy rodzaj ciszy u niego nie liczcie.

Ostatecznym argumentem w każdej sprawie teatralnej jest zdanie Petera Brooka, a o ciszy napisał i wydał osobną książkę Between Two Silences, której tytuł przetłumaczyłbym utartym „Między ciszą a ciszą”. Warunki w teatrze są podobne do tych w sypialni – ciemno, cicho, ciepło – i powodują dwa rodzaje następstw: albo ci widzowie zasną, albo każdy szmer „wysłyszą”, każde drgnienie głosu. To jest ta różnica: czy widzowie milczą czynnie, czy biernie. Czy intensywnie słuchają, czy intensywnie mają wszystko w pępku. Pośrodku, gdy się tylko nudzą, ale nie na tyle, żeby pozasypiać, cisza nie zachodzi: jest szmer na widowni.

Moim zdaniem cisza – przemyślenie, przećwiczenie, przerobienie niemówienia – to jest dobre wyjście dla teatru współczesnego. Europejski teatr słowa powinien wykonać szczere „szatafaka!” (cyt. za: Paweł Demirski, Wszystko powiem Bogu!), zatrzymać się w miejscu, zastanowić się nad sobą, żeby się odrodzić. To się zresztą dzieje, odkąd przechodzimy „zwrot choreograficzny” i teatr bez słowa – teatr tańca, teatr ruchu, teatr wygibańca – wjeżdża na salony.

 

Data publikacji:

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!

okładka
Dowiedz się więcej

Prenumerata
Każdy numer ciekawszy od poprzedniego

Zamów już teraz!